De epistemologie is de wetenschap van de kennis. Volgens Pojman (‘what can we know?’) is waarheid een belangrijke voorwaarde voor kennis want wat stelt het eigenlijk voor als je denkt iets te weten en dat blijkt niet waar te zijn ? Het begrip waarheid is in de filosofie, weer volgens Pojman, op een drietal manieren benadert:
- De waarheid hangt af van iets objectiefs buiten onszelf. Er is een propositie (stelling, bewering) en er zijn feiten of omstandigheden die deze bevestigen of verifiëren. Dit is waarschijnlijk de oudste waarheidstheorie en die gaat terug tot Plato. Dit wordt ook wel de correspondentietheorie genoemd, de waarheid ‘correspondeert’ met de feiten.
- Een stelling of bewering is juist als deze past in een systeem van overige stellingen of beweringen. Dit wordt de coherentie theorie genoemd, als een systeem consistent is dan zijn alle beweingen, die binnen dat systeem passen, waar.
- Een geloof of een mening is waar als het nuttig is of van pas komt. Dit noemen we de pragmatische theorie. Bijvoorbeeld als iets ons blij maakt is het waar of als ìk God ervaar, bestaat Hij.
Over alle drie de theorieën kun je opmerkingen maken. Voor de eerste theorie is de vraag wat een feit eigenlijk is en bestaat er wel iets objectiefs buiten jezelf? De tweede theorie heeft als bezwaar dat er meerdere systemen naast elkaar zouden kunnen bestaan die elkaar zelfs mogelijk uitsluiten, iets kan passen in het ene en niet in het andere systeem. Tenslotte is de laatste theorie wel erg individueel en deze leidt naar een wel erg ruim waarheidsbegrip. Toch is deze laatste, denk ik, populairder dan je zou denken. Vaak hoor je namelijk de opmerking ‘religie is waar voor mij maar hoeft dat voor jou niet te zijn’ of wat sterker ‘God bestaat voor jou dan maar dat hoeft voor mij niet zo te zijn’.
ikzelf ben aanhanger van het eerste waarheidsbegrip maar merk dat je het jezelf niet altijd makkelijk maakt daarmee. Je moet op zoek naar de feiten en je daar een mening over vormen. De basis is dat ik ervan uitga dat de objectieve waarheid wel degelijk bestaat maar dat het niet eenvoudig is deze te leren kennen. Waar sta jij?
Wetenschap filosofie religie: begrip zoeken 
Hallo Peter, ik lees veel om kennis op te doen. Niet om erachter te komen of iets waar is of niet, maar om een zinvol leven te leiden zoals door God bedoeld. Ik ben een pragmatische zoeker. Over God kun je niet spreken in termen van bestaan. De Eeuwige woont boven het dak van ons denken. M.a.w. Ik ben niet meer op zoek naar waarheden, maar naar echt geloof. Geloven is voor mij iets geworden van vertrouwen in een God die liefde en trouw bedacht. Iets wat je doet; mens waar ben je? Geloven is voor mij meer een ‘zijnswijze’ dan een ‘zienswijze’.Groet Hans
LikeLike
Een objectieve waarheid?
Net een interessant short story gelezen met als titel “the Truth of the Fact, the Truth of Feeling”. Gaat er over hoe herinneringen gedurende de tijd vervagen en veranderen. De oral tradition verdween toen het geschreven woord werd uitgevonden en gebruikt. Feiten werden opgeschreven maar het gevoel en de bedoeling van verhalen verdween. De bijbel is een mooi voorbeeld.
Dus, ik geloof (ipv van weet) dat er een feitelijke waarheid is. Maar wat hebben we daaraan? Voor justitiële doeleinden lijkt het duidelijk. Voor onze alledaagse leven is het gecompliceerder. Want waar blijft “vergeven en vergeten” als we alles herinneren? Wat als iedereen alles feitelijk herinnert? We lijken dan de objectieve waarheid te hebben maar brengt ons dat voldoening? Zalige Onwetenheid is misschien nog niet zo slecht. Tenminste als men er zich niet van bewust is.
Dus dit is pragmatische waarheid vs feitelijke waarheid.
Echter, ik geloof eigenlijk ook in feitelijke waarheid en leef met pragmatische.
LikeLike
Jan inderdaad zo ervaar ik het eigenlijk ook wel. De feitelijke waarheids definitie is degene die ik wil volgen maar in mijn leven, praktiseer ik de pragmatische net als jij.
LikeLike
Aanvulling. (07/06/20) Nog verder gedacht. Ik realiseer me nu wel dat dit eigenlijk een struisvogel taktiek is. Ik weet het niet. Kan het niet weten. Dus denk ik er maar niet meer over.
Het heeft iets onbevredigend.
LikeLike
Jan je lijkt een moderne scepticus als je dit zegt. Niet weten betekent niet nooit weten of dat we niet kunnen weten. Descartes komt tot de zekerheid dat hij (iets). bestaat en redeneert daarop verder dat reëel degelijk kennis is. (Pojman hoofdstuk 3). Hume ontkent dit vervolgens weer, vervolgens zijn er vele pogingen gedaagde sceptici te ontmaskeren. Malcolm stelt uiteindelijk voor de bewijslast om te draaien: ‘ laat de sceptici maar bewijzen dat iets onwaar is’. Het laatste woord is nog niet gezegd !
LikeLike
Dank voor je reactie Hans. Je bent duidelijk een aanhanger van het pragmatische waarheidsbegrip. Je stelt zoeken naar waarheid tegenover zoeken naar echt geloof en als ik je goed begrijp is dat voor jou een leven leven waarin je liefde en trouw in praktijk brengt. Zo ken ik je ook trouwens !
LikeLike
Mooi verwoord Hans. Ons denkraam is te klein, zeg je, om een Godsbegrip te bevatten.
Op zich een mooie gedachte. Ik snap wat je bedoelt. Een beetje defaitistisch, maar we hebben eigenlijk geen keus.
Peter zei eens dat er een reden moet zijn dat God s’mensen bevattingsvermogen zo heeft gemaakt. Het blijft onbevredigend maar jij bent duidelijk voorbij dat dilemma en bent tevreden nu.
LikeLike