Je hoort vaak de opmerking ‘het heeft zo moeten zijn’; ‘alles heeft een reden’. Dit lijkt nogal voor de hand te liggen. Als je een dobbelsteen gooit en je weet precies hoe je deze vast houdt en met welke kracht je gooit en waar deze terecht komt en welke kracht erop werkt dan ligt de uitkomst precies vast. Er is geen toeval in het spel. Maar geldt dit voor alle gebeurtenissen ? Sommigen zeggen van wel. Een voorbeeld is dat ons handelen voortkomt uit de actieve stoffen in ons brein. Als je een misdadiger bent heb je een bepaalde hersensamenstelling die dit veroorzaakt. Het is geen toeval dat de misdadiger zo handelt, het ligt aan de conditie van diens brein en de stoffen die daar actief zijn. Er is dan ook geen verantwoordelijkheid voor daden want die zijn een gevolg daarvan. Straf heeft dan ook geen zin, wel behandeling van de hersenen om de gewenste daden te veroorzaken.
In de natuurkunde is men lang uitgegaan van het feit dat alle processen oorzakelijk waren en dat er geen toeval was. Er was determinisme, als je de wetmatigheid kent dan ligt de uitkomst van een proces vast. Dit veranderde toen Max Planck ontdekte dat licht uit deeltjes (Newton) bestond maar ook een golf (Huijgens) was. Einstein noemde de deeltjes fotonen. Vervolgens ontdekte men dat in experimenten niet te voorspellen was waar een deeltje zich bevond en met welke snelheid het zich voort bewoog (het zgn. onzekerheidsprincipe van Heisenberg). Einstein snapte meteen dat dit de keten van oorzaak – gevolg doorbrak en ageerde hiertegen maar kon dit niet onderuit halen. Toeval – een kans functie bleek wel degelijk te bestaan. Deze ontdekkingen zijn later door velen bevestigd. Opmerkelijk toch ?
Voor mij betekent dit dat de wetenschap erachter komt dat determinisme niet bestaat, dit bevestigt iets wat je intuïtief al denkt. Je eigen keuzes doen ertoe, je hebt een vrije wil. Het is dus niet zo dat alles met een reden gebeurt sommige dingen gebeuren zonder oorzaak. Wel bevrijdend dit denken toch?
Wetenschap filosofie religie: begrip zoeken 
Mmm, bevrijdend zeg je. Ik vind het niet prettig als iets gebeurd wat vervelend is en dat dan af te moeten doen met: “domme pech”.
Plus veel zaken hebben wel een verklaring natuurlijk.
Ik denk dat het alletwee is. Een vrije wil in een deterministische wereld. Soms kies je en soms gebeurd het zomaar.
LikeLike
Toch overkomt domme pech iedereen denk ik. Je dat dan realiseren helpt je om je niet schuldig te voelen over wat je overkomt. Dat schuldgevoel kom je geregeld tegen.
Met je opmerking over dat het alletwee waar is ben ik het wel eens. Veel gebeurtenissen vertonen wetmatigheden. Maar is er dan eerst toeval en dan wetmatigheid ?
LikeLike
Leuk jullie reacties te lezen. Ik vraag me af wat het voor mij zou uitmaken als mijn handelen nu al volledig bepaald is. Ik ervaar dat iig niet. Ik ervaar dat ik zelf kan kiezen wat ik ga doen. Als ik een dobbelsteen gooi maakt het voor mij niet uit dat de uitslag volledig gedetermineerd zou zijn.
LikeLike
Ook het punt van “domme pech” is intrigerend. Er komt van alles op mijn pad. Sommige dingen ben ik blij mee en andere niet. Goede dingen zou je kunnen bestempelen als “stom geluk”. Als je dat zo benoemd, kwalificeer je dat dan niet als puur toeval, als onverklaarbaar?
Jullie gaven al aan dat gebeurtenissen meestal wel een oorzaak hebben.
Meer inzicht krijgen in deze oorzaken geeft ons ervaringskennis en maakt ons wijzer. Veel problemen kunnen we door inzicht voorkomen, zoals door zwak ijs zakken, te hard door de bocht rijden, ruzie voorkomen door zelfbeheersing.
LikeLike
Ik weet niet of het bestaan van toeval en het hebben van vrije wil in elkaars verlengde liggen. Ik wens dat vrije wil bestaat, maar ik twijfel er aan, omdat het moeilijk aantoonbaar is wanneer iets 100% vrije wil is.
LikeLike
Er is best wel veel dicussie over vrije wil. Volgens sommigen, niet de minsten, is het er totaal niet. Zij verklaren dat alles gedetermineerd is dat wil zeggen dat je iets doet omdat er in je hersenen een bepaalde activiteit is. Er zijn ook hersenwetenschappers zoals Gazzaniga, die het anders zien. Hij stelt verwijzend naar de genoemde ontwikkelingen in de natuurkunde : “Echter zoals we zagen is het de vraag of de fysieke wereld deterministisch is, wellicht is er ook in onze hersenen sprake van een probabilistisch micro niveau. Gazzaniga denkt dat het dan ook niet mogelijk is om een volledig model van de mentale functie bottom up te bouwen. Een model kan groter zijn dan de som van de delen Anderson (Nobel prijs winnaar 1972) zei dat we het macro verhaal niet uit het micro verhaal kunnen afleiden. Dit gaat tegen het reductionisme. Elk niveau heeft mogelijk verschillende wetmatigheden. Verschijning (emergence) kan niet uit onderliggende niveaus verklaard worden.”
Als het geheel van de hersenen meer is dan de som der delen dan is daar ook ruimte voor de vrije wil. Ik heb wel geleerd dat het in het leven niet òf òf maar èn èn is Daarmee bedoel ik dat determinisme waar is maar niet altijd en dat er een vrije wil is maar ook niet altijd.
LikeLike
Als we ervaren dat we vrije wil hebben, doet het er dan toe of dat echt zo is?
En, als we weten dat we geen vrije wil hebben zouden we dan anders leven?
Zijn we ons brein of niet? Dat is de kwestie in deze. Het is niet bekend en vele theorieën doen de ronde.
We hebben net een boek uit dat stelt dat ons bewustzijn zich niet in onze hersenen bevind maar ergens in universele ruimte. De hersenen zouden dan meer een doorgeef luik zijn ipv de oorsprong van ons ‘zijn’. Ieders bewustzijn is daar opgeslagen in een non-locale tijd ruimte dimensie. Dan moet die vrije wil ook daar ergens zitten. Plus je morele waarden. En wat als iemand inherent slecht is? Is zijn ontvanger (het brein) dan kapot, of is er iets mis met het universele bewustzijn?
Zomaar wat mijmeringen over dit onderwerp
LikeLike