Mijn zoektocht om iets te snappen van het ontstaan van de wereld en de plaats van de mens is opgebouwd uit verschillende stappen. Deze stappen zijn hier omschreven. Elke deelstap is vervolgens schematisch toegelicht in de vervolg pagina’s.
In hoofdstuk I sta ik stil bij de bronnen van kennis. De mens neemt de werkelijkheid van het bestaan waar op verschillende manieren: door wat hij ervaart en waarneemt (a posteriori kennis) door wat hij bedenkt (a priori kennis) of door wat zich openbaart aan hem zowel door zijn ervaring als in zijn geest. De geest structureert wat de mens waarneemt, het is dan ook de vraag of de mens de werkelijkheid echt kan kennen, de geest zit er als een filter tussen. Dit was een belangrijke gedachte van Kant. Echter hier zit een tegenstrijdigheid in want deze stelling zelf (je kunt niets zeggen over de werkelijkheid) geeft dan kennelijk wel de werkelijkheid weer. Stove spreekt dan ook over ‘het slechtste argument in de wereld’. Ik ga er dan ook van uit dat ‘de’ werkelijkheid en ‘de’ waarheid wel bestaan maar dat het onzeker is of je die kent. Het leven en de wetenschap is een zoektocht waarbij er steeds meer van de waarheid en de werkelijkheid onthuld wordt. Ieder mens kan zijn eigen positie bepalen ten aanzien van het begrijpen van het bestaan aan de hand van zijn eigen waarneming en analyses.
In hoofdstuk II wordt behandeld hoe de genoemde bronnen gebruikt worden om tot theorievorming te komen. De waarnemingen, openbaringen en gedachten leiden door de rede (het verstand) naar theorievorming over het bestaan. De theorieën proberen de vraag te beantwoorden naar hoe ons bestaan mogelijk is en wat het betekent, wat de zin ervan is. De theorieën zijn gebaseerd op wat de opsteller accepteert, gelooft wat bestaande entiteiten zijn (zijn of haar ontologie). Dit kan een enger natuur- en sociaal wetenschappelijk perspectief zijn of een breder meta fysisch perspectief.
In hoofdstuk III wordt stil gestaan bij de kritiek op de theorieën. Deze kritiek wordt zowel geleverd op het wetenschappelijk perspectief als op het meta fysisch perspectief.
In hoofdstuk IV wordt de balans opgemaakt. Wat resulteert is een wereld waarin onzekerheid heerst. Er zijn theorieën en er is kritiek, ieder mens zal moeten kiezen welke positie hij of zij wil innemen. De conclusie leidt naar de vraag over het al of niet bestaan van God (hoofdstuk V) en de argumenten pro en contra. Ik trek voor mezelf vervolgens de conclusie dat ik het logisch vind dat God bestaat. De volgende vraag dringt zich dan op wie die God dan is en dan kom je op het terrein van de religie en de theologie die religie bestudeert. Daar ben ik op dit moment mee bezig en nog niet verder dan enige gedachten hierover.
Door het stuk heen worden begrippen gehanteerd. In eerste instantie heb ik me daar niet druk over gemaakt omdat iedereen toch zijn eigen beeld heeft bij dit soort begrippen. Op eerdere versies kreeg ik vragen en een aantal begrippen wil ik toelichten:
- Begrijpen van bestaan. Ik bedoel hiermee dat ik graag wil begrijpen wat de wortels zijn waaruit het heelal, de aarde en tenslotte ook ikzelf ontstaan ben.
- De rede: de ratio, logica, waarmee een redenering opgezet wordt die tot een bepaalde conclusie leidt. Hier ligt het besef achter dat de waarheid zich laat kennen door begrip. Door de Verlichting hebben we de kracht van de rede en de vrije wil leren kennen.
- Wetenschap: theorievorming op basis van de rede waarbij bewijsvorming van de theorie alleen geaccepteerd wordt als dit door logica en experiment proefondervindelijk bevestigd wordt.
- Het verstand, de geest. Deze begrippen worden door mij door elkaar gebruikt. De basis is dat ik ervan uit ga dat materie niet het enige is wat bestaat. Zoals mij duidelijk geworden is, is het niet mogelijk alles te verklaren uit puur materie. Er is een geestelijke, niet fysische, meta fysische dimensie die mensen kennen en waarin de mens zich onderscheidt van dieren en andere organismen. Het tweede element is dat de geest een zelfstandige dimensie heeft met een vrije wil en een unieke identiteit voor elk mens verschillend en met niet in de laatste plaats een bewustzijn. In mijn begrippenkader gebruikt elk mens zijn geest en de rede om zijn leven in te richten.
In de schema’s geven de blauwe vakken het wetenschappelijke, materialistische perspectief weer terwijl de rode vlakken het meta fysische perspectief weer geven. De grijze vlakken geven aan waar het betreffende hoofdstuk over en de groene vlakken bedoelen een te maken keuze aan te geven. In de paarse vlakken worden mijn conclusies en mijn keuzes beschreven. Als theorieën of kritieken voor beide perspectieven gelden, zijn deze ook in het paars aangegeven
Lees vervolg: I Bronnen van kennis
Wetenschap filosofie religie: begrip zoeken 